Soms begint een maatschappelijk probleem niet met beleid, cijfers of Kamerbrieven, maar met taal. Met woorden die langzaam verschuiven van de rand naar het midden. Eerst klinken ze nog als iets uit een obscure hoek van het internet, daarna duiken ze op in talkshows, debatten en nieuwsberichten. Voor je het weet, doen ze mee alsof ze gewone termen zijn geworden. Dat is misschien wel het meest verraderlijke aan politieke taal: woorden kunnen wennen, ook als ze eigenlijk nooit normaal hadden mogen worden.
Tegelijk moeten we voorzichtig zijn om niet ieder ongemak meteen weg te zetten als kwaadwillendheid. Mensen mogen zorgen hebben over drukte, woningen, veiligheid, opvang, cultuur, geld en toekomst. Dat hoort bij een democratie. Een samenleving zonder zorgen is net zo geloofwaardig als een tompouce zonder geknoei: leuk bedacht, maar in de praktijk vrij zeldzaam.
De vraag is alleen wat je met die zorgen doet. Gebruik je ze om samen iets op te lossen, of gebruik je ze om groepen mensen verdacht te maken? Daar zit het verschil tussen een stevig debat en een gevaarlijke afslag. Want wie woorden inzet als rookmachine, maakt het zicht niet helderder. Dan lijkt het debat misschien spectaculairder, maar ondertussen zie je minder goed waar je eigenlijk over praat.
Na en door de ophef in de Tweede Kamer tijdens een debat, het zoveelste alweer, over de asielproblematiek, botsten vele aanwezige sprekers namens even zovele partijen met de uitspraken van ultrarechtse woordvoerders. Het ging en gaat hier niet alleen om beleid, maar vooral ook om de gebezigde termen. Woorden zijn nooit zomaar woorden. Zeker niet in de politiek, waar één verkeerd gekozen begrip soms klinkt als een lucifer in een hooischuur.
Het lijkt wel alsof bepaalde partijen deze termen zoveel mogelijk van stal halen zodra er maar een aanleiding voor te vinden is, ook als die aanleiding soms petieterig klein is. Deze termen zijn inmiddels heel bekend geworden, maar gelukkig is er ook tegenwind ontstaan vanuit de monden van aanwezigen die vinden dat dit soort taal ver buiten de democratische beginselen gaat.
Even wat van deze woorden bezigen hier: Nederland wordt “omgevolkt”. De omvolking zou er volgens die gedachte uit bestaan dat Nederlanders een minderheid zullen worden. Dat er dan zelfs Nederlanders zijn die hieraan meedoen, bijvoorbeeld via gemengde huwelijken, vindt men in die nauwe kringen blijkbaar ook al erg. Alsof liefde eerst langs een loket voor bevolkingszuiverheid moet. Dan wordt Cupido ineens een ambtenaar met een stempelapparaat, en daar wordt niemand vrolijk van.
Dan is er nog de uitspraak dat Nederland alleen voor de “echte Nederlanders” is. Hoever mensen van deze denkrichting hiervoor terug willen in de tijd, is onduidelijk. Want wie zijn dat dan precies, die echte Nederlanders? De eerste bewoners van dit gebied zijn zeer waarschijnlijk mensen geweest met een donkerder huid. Rond 1600 kwamen veel vluchtelingen uit omliggende gebieden naar ons land om de Spaanse furie te ontvluchten.
Daarna ontworstelde Nederland zich via sterke leiders als Willem van Oranje, nota bene een Duitssprekende Zuid-Franse Duitser, en Michiel de Ruyter, met behulp van Duitse huursoldaten en Scandinavische zeelieden op Hollandse boten, aan nog meer landen als Frankrijk en Engeland en aan stadstaten als Münster. Onze geschiedenis is dus geen strak wit servet uit een linnenkast, maar eerder een oud tafelkleed vol vlekken, verhalen en onverwachte familieleden.
