Op formulieren, in paspoorten en in computers houden we van vakjes.
Dat is handig, want een vakje geeft snel duidelijkheid.
Alleen past een mens niet altijd zo netjes in een keuzemenu.
De medische wetenschap weet al lang dat lichamelijke geslachtskenmerken meer variatie kunnen laten zien dan alleen twee standaardplaatjes.
Toch loopt de taal daar vaak achteraan.
Zodra iets buiten het vertrouwde valt, zoeken we meteen een naam, een verklaring of een mening. Soms nog voordat we naar de persoon zelf hebben geluisterd.
Dat zegt misschien ook iets over onze behoefte aan orde: alles wat afwijkt moet worden uitgelegd, terwijl niemand zich hoeft te verantwoorden voor de kleur van zijn ogen of de vorm van zijn oren.
Wanneer wordt een verschil eigenlijk een probleem?
Vaak pas op het moment dat anderen besluiten er een probleem van te maken.
Daarover gaat Cultuur vandaag.
Je hebt mannen en vrouwen, en er zijn mensen die intersekse zijn. Intersekse betekent dat iemand geboren wordt met lichamelijke geslachtskenmerken, zoals geslachtsorganen, chromosomen of hormoonkenmerken, die niet helemaal passen binnen de gebruikelijke indeling man of vrouw. Dat zegt op zichzelf niets over iemands geestelijke vermogens of persoonlijkheid.
Het gaat alleen om het menselijke lichaam bij de geboorte. Toch begint voor sommige van deze mensen dan al de ellende, vooral door de reactie van anderen. Een familie kan geschrokken reageren wanneer een kind niet past binnen het beeld dat men gewend is van een jongen of een meisje.
In sommige landen worden intersekse kinderen nog altijd geconfronteerd met uitsluiting, geweld en zelfs levensbedreigende situaties. Ook zijn er medische ingrepen uitgevoerd bij kinderen die daar zelf nog geen toestemming voor konden geven. De Verenigde Naties hebben landen opgeroepen zulke schadelijke praktijken tegen te gaan.
Bijgeloof en onwetendheid kunnen zulke vooroordelen versterken. Dat zie je ook bij mensen met albinisme. In verschillende landen bestaan nog steeds schadelijke mythes over hen, en die hebben geleid tot uitsluiting, mishandeling en zelfs moord.
Ook in onze modernere maatschappij bestaan nog steeds vooroordelen over mensen die niet precies binnen bestaande hokjes passen. Soms wordt zelfs gezegd dat zulke mensen een slecht voorbeeld zouden zijn voor kinderen. Alsof iedereen het daar automatisch mee eens zou moeten zijn.
Terug naar het lichaam van intersekse mensen. Hun lichamelijke kenmerken zeggen niets over hun verstand, karakter of waarde als mens. Toch krijgen sommigen hun hele leven te maken met mensen die hen niet volledig accepteren.
Don McLean zingt in American Pie over The Book of Love. Dat lied gaat veel breder over Amerika, verandering en verlies van onschuld. McLean heeft zelf uitgelegd dat het nummer gedeeltelijk autobiografisch is en teruggrijpt op de veranderingen in de Verenigde Staten tussen de jaren vijftig en het einde van de jaren zestig.
Misschien zouden we uit zo’n lied vooral één simpele gedachte kunnen halen: mensen hoeven niet hetzelfde te zijn om gelijkwaardig behandeld te worden. Dat geldt niet alleen voor geslachtskenmerken, maar net zo goed voor huidskleur, uiterlijk of welke andere eigenschap dan ook waarop mensen elkaar beoordelen.
Ik sluit af met een tekst die ik zelf eerder bij een online discussie hierover plaatste.
“Ik ben altijd genderneutraal geweest omdat ik niet wist hoe je vooroordelen over gender kon hebben.
Ze mogen wat mij betreft gerust nadenken over nieuwe vormen van prijzen voor rollen, nu in Nederland sommige prijzen voor acteurs niet meer apart voor mannen en vrouwen worden uitgereikt. Daar kun je best een discussie over voeren.
Maar dat we geslachten gaan ontkennen of iedereen geforceerd hetzelfde gaan noemen, vind ik geen goede oplossing. Acceptatie en meer openheid over pesten, discriminatie en onwetendheid zouden de mensheid veel verder helpen, en dan niet alleen hier, maar overal.
Daar zouden de Verenigde Naties en regeringen zich op moeten richten.
Een goed voorbeeld is bij een verpleger of verpleegster, dat is geen hulpgevende functionaris in een daarvoor bestemd gebouw om mensen beter te maken. Maar zo ver gaan we lijkt het wel.
Zelfs iemand een zieke noemen binnen dat zieken-te-huis is binnenkort waarschijnlijk al een discriminerende term.
