Er is iets fascinerends aan onze tijd: zodra er ergens een dreiging opduikt, schieten wij niet eerst in wijsheid, maar in woorden. Dan worden er meteen kaarten getekend, meningen warmgedraaid en vermoedens opgeblazen alsof ze al in de krant horen met corpsgrootte paniek. De mens van nu wil niet simpelweg weten wat er aan de hand is; nee, wij willen ook alvast sidderen, duiden, speculeren en heel professioneel op de zaken vooruit bibberen. Het liefst nog vóór de experts hun jas hebben dichtgeknoopt.
En eerlijk is eerlijk: geen enkel tijdperk vertrouwt zo heilig op techniek en controle, terwijl het tegelijk zo snel in kleine collectieve zenuwen schiet. We hebben koelkasten die met ons praten, horloges die ons hartslagritme kennen, en toch blijven we op elk onbekend gevaar reageren alsof de pestkar net de straat in rolt. Voor je het weet is voorzichtigheid alweer verkleed als theater. En juist daarom is het soms goed om even terug te kijken: niet om bang te blijven, maar om te zien dat de mens zichzelf al eeuwen even hard opjut als redt.
In deze recente periode hebben twee besmettingen het wereldnieuws gehaald. Die van het hantavirus op een Nederlands cruiseschip en daarnaast weer een andere, angstaanjagende ebolavariant. Het aantal slachtoffers is verdrietig, al blijven de aantallen voorlopig nog beperkt.
Velen onder ons hopen dat zo’n virus maar ver weg blijft van Nederland. Maar in de berichtgeving zie je al dat dat lang niet altijd lukt, of dat zo’n verhaal beperkt blijft tot de ver-van-mijn-bedshow.
Om even in Nederland te blijven met dit onderwerp over besmettelijke ziekten: die waren in vroegere tijden nog groter in aantal en troffen vaak ook veel meer mensen. Eén voorbeeld uit het Nederland van zo’n anderhalve eeuw geleden. Ons land stond bekend om de zuivel, maar schoon en veilig was die productie lang niet altijd. Rauwe melk werd vaak direct gedronken, terwijl hygiëne op het erf en rond de uiers lang niet op orde was.
Daar kwam nog bij dat bij handel en verwerking niet alles even netjes verliep. De romantiek van de oude boerenwereld was in de praktijk soms gewoon een modderig en ongezond bedrijf. Vervuilde melk kon mensen ernstig ziek maken. Juist daardoor werd duidelijk hoe groot de stap vooruit was toen melk verhit en dus veiliger gemaakt ging worden.
Pasteurisatie zorgde uiteindelijk voor schonere melkproductie via het kort verhitten van de melk. Dat ging niet vanzelf, want er waren ook toen mensen die riepen dat smaak en kwaliteit daaronder zouden lijden. Toch bleek die stap onmisbaar. Soms is vooruitgang nu eenmaal minder gezellig dan gewoonte, maar wel een stuk verstandiger.
Nu maar hopen dat wereldse pandemieën en bijvoorbeeld een nieuwe grote golf voorlopig uitblijven, want zonder die besmettelijke ziekten is het al zwaar genoeg in de wereld.
