Op een verpakking kan een heel landschap passen.
Een groene weide, een blauwe zee, een boerderij met een hek ervoor.
Je hebt het product nog niet aangeraakt en het verhaal over de herkomst ligt al klaar.
Draai de verpakking om en je belandt in een andere wereld: kleine letters, onbekende namen en een klantenservicenummer.
Dat verschil is interessant.
De voorkant probeert je iets te laten voelen.
De achterkant moet je iets laten begrijpen.
Alleen hebben we tijdens het boodschappen doen niet altijd tijd om bij ieder woord stil te staan.
Je kwam tenslotte voor tandpasta, niet voor een middag bronnenonderzoek.
Maar stel dat je wel doorvraagt.
Waar komt dit vandaan? Waarom zit het erin? En wie kan dat precies uitleggen? Zulke eenvoudige vragen kunnen een ingewikkelde reis in gang zetten.
Als klant wil je kunnen kiezen zonder zelf de hele productieketen te hoeven onderzoeken.
Hoeveel van dat werk mogen fabrikanten eigenlijk bij ons neerleggen? Daar raakt Piets uitspraak vandaag aan.
De Keuringsdienst van Waarde, het consumentenprogramma op de Nederlandse televisie, verdient wat mij betreft nu wel eens de Gouden Televizier-Ring.
Het programma bestaat sinds 2003 en heeft inmiddels meer dan vijfhonderd afleveringen gemaakt over ons voedsel, onze dranken en andere consumentenproducten.
Heel nuttig om te weten wat er in producten zit, hoe ze worden gemaakt en waar ingrediënten vandaan komen.
Helaas is niet alles te onthouden, maar het is ondertussen wel een televisiearchief om U tegen te zeggen.
De aflevering van 28 augustus dit jaar over aambeienzalf en haaienleverolie liet weer eens zien hoe noodzakelijk het is om overbevissing en de herkomst van ingrediënten aan de kaak te stellen.
Onderzoek laat zien dat de handel in leverolie voor bepaalde diepzeehaaien een ernstige bedreiging vormt.
Van de soorten die doelgericht voor deze handel worden gevangen, is ongeveer de helft bedreigd.
Je hoopt dat bedrijven en bestuurders zulke zaken aanpakken met betere controle en waar nodig regels, verboden en handhaving.
Vooral illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij kan profiteren van zwakke controle.
Daarbij moet wel gezegd worden dat niet alle haaienvisserij illegaal is.
Er bestaan ook gereguleerde visserijen.
De toestand van veel haaien en roggen is ondertussen zorgwekkend.
Meer dan een derde van de soorten loopt volgens IUCN-beoordelingen risico op uitsterven.
Overbevissing is daarbij de belangrijkste bedreiging.
We weten in deze tijd vol media veel en velen onder ons lijken soms murw geslagen.
Schokkend nieuws wordt al snel alleen nog maar voor kennisgeving aangenomen.
Zo zag ik bij de Keuringsdienst iets waar ik nog nooit van had gehoord: de handel in haaien voor hun leverolie.
Onderzoekers schatten dat in 2019 wereldwijd ongeveer tachtig miljoen haaien door de visserij stierven.
Wanneer slecht geregistreerde vangsten worden meegerekend, kan dat oplopen tot ongeveer 101 miljoen.
Zooo veel dat je oren ervan gaan klapperen.
Waarom dan?
Nou, niet al die haaien worden vanwege hun leverolie gevangen.
Haaien worden gebruikt voor verschillende producten en belanden ook als bijvangst in netten.
Maar bepaalde diepzeehaaien hebben grote, olierijke levers die squaleen bevatten.
Die stof wordt onder andere in cosmetica gebruikt.
Squaleen en het daarvan gemaakte squalaan kunnen overigens ook uit plantaardige bronnen komen.
Maar aan de naam van het ingrediënt op een cosmeticaproduct kun je als consument niet zien welke bron is gebruikt.
En dan komt het opmerkelijkste: haaienlevertraan zit zelfs in een Nederlands geneesmiddel tegen aambeien.
Sperti Preparation H bevat per gram zalf 30 milligram haaienlevertraan.
In de uitzending vertelde de Australische visser Brenden McKewen dat Deania calcea, de diepzeehaai waarop hij vist, op ongeveer zevenhonderd tot duizend meter diepte leeft.
Een ander voorbeeld komt uit Liberia. Daar werd in 2017 het schip Labiko 2 aangehouden.
Het mocht met lijnen vissen, maar werd aangetroffen met niet toegestane kieuwnetten. Volgens Sea Shepherd bevond zich aan boord ook een installatie voor het maken van haaienleverolie.
Op basis van eerdere reizen schatte de organisatie dat het schip bij dat visserijtempo meer dan een half miljoen haaien per jaar kon doden.
Maar als je dit nu als consument weet, wat gebeurt er dan daarna?
Naar mijn gevoel nog te weinig.
Gelukkig bestaan er organisaties als als Greenpeace en Sea Shepherd die deze praktijken aan de orde stellen.
Tegelijk blijven wetenschappelijk onderzoek, overheidscontrole en goede handhaving noodzakelijk.
Want ingrijpen heeft wel degelijk zin.
Vangstbeperkingen, minder bijvangst, bescherming van leefgebieden en betere handelsregels kunnen haaienpopulaties helpen herstellen.
Het voelt soms alsof het al vijf over twaalf is voor onze planeet.
Helaas, pindakaas.
Misschien is die pindakaas wel een goede vervanger voor dat squaleen.
