Vroeger had je op verjaardagen altijd wel iemand die overal verstand van had. Of het nu over politiek, voetbal, het klimaat of de economie ging, die ene oom wist precies hoe het zat.
En wist hij het een keertje niet? Dan ging hij gewoon wat harder praten. Meestal was het onderwerp na een tweede kop koffie wel weer vergeten.
Tegenwoordig heeft diezelfde allesweter een camera, een microfoon en een internetverbinding. En voordat je het weet, luisteren er duizenden mensen naar zijn verhaal.
Want op internet kun je tegenwoordig werkelijk overal deskundige in zijn. Je hoeft alleen maar overtuigend te kijken, een paar moeilijke woorden te gebruiken en vooral niet te twijfelen aan jezelf.
En daar zit nu juist het bijzondere. Iemand die toegeeft iets niet te weten, vinden we soms minder interessant dan iemand die met grote stelligheid de grootste onzin verkondigt.
Alsof zelfvertrouwen tegenwoordig belangrijker is dan kennis.
Natuurlijk mag iedereen een mening hebben. Gelukkig maar. Maar sinds wanneer is een mening automatisch een feit geworden? En waarom geloven we mensen soms liever op hun woord dan dat we zelf even nadenken?
Daar gaat onze Uitspraak vandaag over. Want een grote mond kan indrukwekkend klinken, maar wat zit er eigenlijk achter?
Ik heb helemaal niets tegen mensen met een stevige mening. Sterker nog, een samenleving zonder verschillende meningen zou behoorlijk saai worden. Maar er is wel een verschil tussen ergens een mening over hebben en de hele wereld willen vertellen hoe alles werkelijk in elkaar zit, zonder daarvoor enig overtuigend bewijs te leveren.
Een prachtig voorbeeld daarvan is de Brit David Icke. Geboren in 1952, ooit voetbalkeeper, daarna sportverslaggever bij de BBC en zelfs woordvoerder van de Britse Green Party.
Op zichzelf een bijzondere loopbaan. En daar is niets mis mee. Maar ergens onderweg is deze meneer een richting ingeslagen waarbij zelfs een navigatiesysteem waarschijnlijk zou roepen: keer om waar mogelijk!
In 1991 vertelde Icke op de Britse televisie over zijn vermeende goddelijke bestemming en voorspelde hij grote rampen. Maar het bleef daar niet bij.
Later ontwikkelde hij de theorie dat onze wereld achter de schermen wordt bestuurd door machtige personen die eigenlijk buitenaardse, reptielachtige wezens zouden zijn.
U hoort het goed. Reptielen die zich als mensen voordoen en ondertussen de wereld besturen.
Nu mag iedereen fantaseren, maar er is natuurlijk geen overtuigend bewijs voor deze verhalen. Toch heeft Icke er boeken over geschreven en een publiek mee opgebouwd.
En dat vind ik misschien nog wel het opmerkelijkste. Niet dat iemand zulke verhalen bedenkt, maar dat er mensen zijn die ze werkelijk geloven.
Want Icke staat niet alleen. Ook binnen bepaalde rechtse en complotgerichte kringen duiken dergelijke verhalen op. En laat ik duidelijk zijn: niet iedere rechtse influencer verkoopt onzin, net zoals niet iedere linkse spreker automatisch gelijk heeft.
Het probleem begint wanneer iemand zijn eigen overtuiging belangrijker vindt dan controleerbare feiten.
Bij Icke krijgt dat bovendien een kwalijke kant. Zijn verhalen over een geheime wereldelite vertonen overeenkomsten met oude antisemitische complottheorieën. Daarvoor is hij herhaaldelijk bekritiseerd. Zelf ontkent hij antisemiet te zijn.
In 2022 werd hem zelfs de toegang tot Nederland en andere Schengenlanden voor twee jaar ontzegd, uit vrees voor verstoring van de openbare orde. Een rechter liet dat besluit in 2023 in stand.
Dan hebben we het dus niet meer uitsluitend over een zonderlinge man met een merkwaardig verhaal.
Maar moeten we zulke mensen dan maar verbieden om iets te zeggen? Dat lijkt mij ook niet de oplossing.
Vrijheid van meningsuiting is een groot goed. Je moet de regering kunnen bekritiseren, vraagtekens kunnen zetten bij nieuwsberichten en deskundigen mogen tegenspreken.
Alleen moet je dan wel bereid zijn om naar antwoorden te luisteren.
En daar wringt de schoen bij sommige influencers. Zodra iemand hun verhaal weerlegt, is dat volgens hen juist het bewijs dat er iets verborgen wordt gehouden.
Zo kun je natuurlijk altijd gelijk krijgen.
En wat iemands opleiding betreft: je hoeft echt geen professor te zijn om verstandige dingen te zeggen. Maar wie zichzelf onderzoeker noemt, mag ook laten zien waarop zijn conclusies gebaseerd zijn.
Wat mij betreft mogen we daarom best wat kritischer zijn op de mensen die dagelijks via onze schermen hun grote waarheden verkondigen.
Want een groot publiek maakt iemand nog geen deskundige. En duizend mensen die hetzelfde verhaal geloven, maken dat verhaal nog niet waar.
Misschien zouden we ons wat vaker moeten afvragen: leer ik hier werkelijk iets van, of word ik alleen bevestigd in wat ik toch al dacht?
En daarmee laat ik deze meneer Icke graag achter me.
